Xem Mục Lục

  KINH ĐẠI BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA - Hán dịch: Pháp Sư Huyền Trang - Việt dịch: Hòa Thượng Trí Nghiêm
(Ấn hành năm 1999 - 24 Tập - 600 Quyển )

 Quyển Thứ 410. Hội thứ hai Phẩm Hành Tướng thứ 9-2. Hội thứ hai Phẩm Huyễn Dụ thứ 10

Kinh Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa - Tập 17

Quyển Thứ 410
Hội thứ hai Phẩm Hành Tướng thứ 9-2

Hòa Thượng Thích Trí Nghiêm

Khi ấy, Xá Lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: Nếu tam ma địa chẳng khác Bồ tát Ma ha tát, Bồ tát Ma ha tát chẳng khác tam ma địa. Tam ma địa tức là Bồ tát Ma ha tát, Bồ tát Ma ha tát tức là tam ma địa. Nếu tam ma địa, nếu Bồ tát Ma ha tát đối Bát nhã Ba la mật đa cũng như thế ấy, các Bồ tát Ma ha tát làm sao đối tất cả pháp như thật rõ biết vào tam ma địa?

Thiện Hiện đáp rằng: Nếu Bồ tát Ma ha tát khi vào các định chẳng khởi nghĩ này: Ta nương tất cả pháp tánh bình đẳng, chứng vào đẳng trì như thế như thế. Bởi nhân duyên đây các Bồ tát Ma ha tát tuy nương tất cả pháp tánh bình đẳng, chứng vào đẳng trì như thế như thế, mà đối tất cả pháp tánh bình đẳng và các đẳng trì chẳng khởi tưởng hiểu. Vì cớ sao? Xá Lợi Tử! Vì tất cả pháp và các đẳng trì, hoặc Bồ tát Ma ha tát, hoặc Bát nhã Ba la mật đa đều vô sở hữu. Trong vô sở hữu phân biệt tưởng hiểu không cho khởi vậy.

Khi ấy, Thế Tôn khen Thiện Hiện rằng: Hay thay, hay thay! Như ngươi đã nói. Nên Ta nói ngươi trụ định Vô tránh trong chúng Thanh văn rất là đệ nhất. Do đấy Ta nói cho nghĩa tương ưng trong tánh bình đẳng không trái cải vậy.

Thiện Hiện! Các Bồ tát Ma ha tát muốn học Bát nhã Ba la mật đa nên học như thế. Muốn học tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí Ba la mật đa nên học như thế. Muốn học bốn niệm trụ cho đến tám thánh đạo chi nên học như thế. Như vậy, cho đến muốn học Phật mười lực cho đến mười tám pháp Phật bất cộng nên học như thế.

Khi ấy, Xá Lợi Tử tức thưa Phật rằng: Nếu Bồ tát Ma ha tát làm học như thế là chính học Bát nhã Ba la mật đa chăng? Cho đến là chính học mười tám pháp Phật bất cộng chăng?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát làm học như thế là chính học Bát nhã Ba la mật đa, vì đem vô sở đắc làm phương tiện vậy. Cho đến là chính học mười tám pháp Phật bất cộng, vì đem vô sở đắc làm phương tiện vậy.

Khi ấy, Xá Lợi Tử lại thưa Phật rằng: Nếu Bồ tát Ma ha tát khi học như thế đều đem vô sở đắc làm phương tiện học Bát nhã Ba la mật đa chăng? Cho đến đều đem vô sở đắc làm phương tiện học mười tám pháp Phật bất cộng chăng?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát khi học như thế đều đem vô sở đắc làm phương tiện học Bát nhã Ba la mật đa. Cho đến đều đem vô sở đắc làm phương tiện học mười tám pháp Phật bất cộng.

Xá Lợi Tử nói: Vô sở đắc ấy là nói những gì bất khả đắc ư?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Ngã bất khả đắc cho đến kiến giả bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Uẩn, xứ, giới bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Vô minh bất khả đắc cho đến lão tử bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Bốn thánh đế bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Cõi Dục, Sắc, Vô sắc bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Bốn niệm trụ bất khả đắc cho đến tám thánh đạo chi bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Phật mười lực bất khả đắc cho đến mười tám pháp Phật bất cộng bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Bố thí Ba la mật đa bất khả đắc cho đến bát nhã Ba la mật đa bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Dự lưu bất khả đắc cho đến A la hán bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Độc giác bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy. Bồ tát bất khả đắc, Như Lai bất khả đắc, rốt ráo tịnh vậy.

Xá Lợi Tử nói: Thế Tôn đã nói rốt ráo tịnh ấy là những nghĩa nào? Phật nói: Xá Lợi Tử! Tức tất cả pháp chẳng sanh chẳng diệt, vô nhiễm vô tịnh, chẳng nổi chẳng chìm, vô đắc vô vi. Như vậy gọi là nghĩa rốt ráo tịnh.

Khi ấy, Xá Lợi Tử lại thưa Phật rằng: Nếu Bồ tát Ma ha tát khi học như thế là học pháp nào?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát khi học như thế, đối tất cả pháp đều vô sở học. Vì cớ sao? Xá Lợi Tử! Chẳng phải tất cả pháp như vậy mà có, như các ngu phu dị sanh sở chấp, nên với trong học.

Xá Lợi Tử nói: Nếu vậy, các pháp như sao mà có? Phật nói: Các pháp như vô sở hữu, như vậy mà có. Nếu đối pháp vô sở hữu như thế chẳng năng thấu rõ nói gọi vô minh.

Xá Lợi Tử nói: Những pháp nào vô sở hữu, nếu chẳng thấu rõ nói gọi vô minh? Phật nói: Xá Lợi Tử! Sắc vô sở hữu, thọ tưởng hành thức vô sở hữu, vì nội không vậy, cho đến vô tánh tự tánh không vậy. Như vậy cho đến bốn niệm trụ vô sở hữu, cho đến mười tám pháp Phật bất cộng vô sở hữu, vì nội không vậy, cho đến vô tánh tự tánh không vậy.

Xá Lợi Tử! Ngu phu dị sanh nếu đối pháp vô sở hữu như thế chẳng năng thấu rõ, nói gọi vô minh. Kia do vô minh và thế lực ái, phân biệt chấp trước hai bên đoạn thường. Bởi đấy chẳng biết chẳng thấy các pháp tánh vô sở hữu, phân biệt các pháp. Bởi phân biệt nên bèn chấp trước sắc thọ tưởng hành thức, cho đến chấp trước mười tám pháp Phật bất cộng. Bởi chấp trước nên phân biệt các pháp tánh vô sở hữu. Bởi đây đối pháp chẳng biết chẳng thấy.

Xá Lợi Tử nói: Với những pháp nào chẳng biết chẳng thấy?

Phật nói: Đối sắc chẳng biết chẳng thấy. Đối thọ tưởng hành thức chẳng biết chẳng thấy. Cho đến đối mười tám pháp Phật bất cộng chẳng biết chẳng thấy. Bởi đối các pháp chẳng biết chẳng thấy đọa ở trong số ngu phu dị sanh chẳng năng ra khỏi.

Xá Lợi Tử nói: Kia ở chỗ nào chẳng năng ra khỏi? Phật nói: Kia ở cõi Dục, cõi Sắc, Vô sắc chẳng năng ra khỏi. Bởi ở ba cõi chẳng năng ra khỏi, đối pháp Thanh văn chẳng thành xong được, đối pháp Độc giác chẳng thành xong được, đối pháp Bồ tát chẳng thành xong được, đối pháp chư Phật chẳng thành xong được. Bởi đối tam thừa chẳng thành xong được, nên đối các pháp chẳng tin chịu được.

Xá Lợi Tử nói: Kia đối pháp nào chẳng tin chịu được? Phật nói: Kia đối sắc không chẳng tin chịu được. Đối thọ tưởng hành thức không chẳng tin chịu được. Cho đến đối mười tám pháp Phật bất cộng không chẳng tin chịu được. Bởi chẳng tin chịu nên chẳng trụ được.

Xá Lợi Tử nói: Đối những pháp nào kia chẳng trụ được? Phật nói: Xá Lợi Tử! Đối bố thí Ba la mật đa cho đến bát nhã Ba la mật đa, kia chẳng trụ được. Đối bậc Bất thối chuyển cho đến mười tám pháp Phật bất cộng, kia chẳng trụ được. Bởi đấy nên gọi ngu phu dị sanh, vì đối các pháp chấp trước hữu tánh.

Xá Lợi Tử nói: Kia đối pháp nào chấp trước hữu tánh? Phật nói: Kia đối sắc chấp trước hữu tánh, đối thọ tưởng hành thức chấp trước hữu tánh. Đối nhãn xứ chấp trước hữu tánh, cho đến đối ý xứ chấp trước hữu tánh. Đối sắc xứ chấp trước hữu tánh, cho đến đối pháp xứ chấp trước hữu tánh. Đối nhãn giới chấp trước hữu tánh, cho đến đối ý thức giới chấp trước hữu tánh. Đối tham sân si chấp trước hữu tánh. Đối các kiến thú chấp trước hữu tánh. Đối bốn niệm trụ chấp trước hữu tánh, cho đến đối mười tám pháp Phật bất cộng chấp trước hữu tánh.

Khi ấy, Xá Lợi Tử thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Vả có Bồ tát Ma ha tát làm học như thế chẳng phải học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng năng thành xong Nhất thiết trí trí ư?

Phật bảo: Xá Lợi Tử! Có Bồ tát Ma ha tát làm học như thế chẳng phải học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng năng thành xong Nhất thiết trí trí.

Xá Lợi Tử nói: Đây những nói sao?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát không phương tiện khéo léo, đối Bát nhã Ba la mật đa phân biệt chấp trước. Đối tĩnh lự, tinh tiến, an nhẫn, tịnh giới, bố thí Ba la mật đa, phân biệt chấp trước. Đối bốn niệm trụ phân biệt chấp trước, cho đến đối mười tám pháp Phật bất cộng phân biệt chấp trước. Bởi chấp trước này đối nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí cũng khởi chấp trước. Vì nhân duyên đây, có Bồ tát Ma ha tát làm học như thế chẳng phải học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng năng thành xong Nhất thiết trí trí.

Xá Lợi Tử nói: Bồ tát Ma ha tát này khi học như thế quyết định chẳng phải học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng năng thành xong Nhất thiết trí trí ư?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Bồ tát Ma ha tát này khi học như thế quyết định chẳng phải học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng năng thành xong Nhất thiết trí trí.

Khi ấy, Xá Lợi Tử lại thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Sao là Bồ tát Ma ha tát tu học Bát nhã Ba la mật đa, là học Bát nhã Ba la mật đa, khi học như thế bèn năng thành xong Nhất thiết trí trí?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Nếu Bồ tát Ma ha tát tu học Bát nhã Ba la mật đa, chẳng thấy Bát nhã Ba la mật đa, cho đến chẳng thấy nhất thiết tướng trí. Bồ tát Ma ha tát tu học Bát nhã Ba la mật đa như thế là học Bát nhã Ba la mật đa. Khi học như thế thời năng thành xong Nhất thiết trí trí. Vì cớ sao? Xá Lợi Tử! Vì vô sở đắc làm phương tiện vậy.

Xá Lợi Tử nói: Bồ tát Ma ha tát này đối pháp nào vô sở đắc làm phương tiện ư?

Phật nói: Xá Lợi Tử! Bồ tát Ma ha tát này khi tu hành bố thí Ba la mật đa, đối bố thí Ba la mật đa vô sở đắc làm phương tiện. Cho đến khi tu hành Bát nhã Ba la mật đa, đối Bát nhã Ba la mật đa vô sở đắc làm phương tiện. Cho đến khi tới Bồ Đề, đối Bồ Đề vô sở đắc làm phương tiện. Cho đến khi cầu nhất thiết tướng trí, đối nhất thiết tướng trí vô sở đắc làm phương tiện.

Xá Lợi Tử! Bồ tát Ma ha tát tu học Bát nhã Ba la mật đa như thế là học Bát nhã Ba la mật đa. Khi học như thế thời năng thành xong Nhất thiết trí trí.

Xá Lợi Tử nói: Bồ tát Ma ha tát này khi tu học Bát nhã Ba la mật đa lấy những gì vô sở đắc làm phương tiện ư? Phật nói: Xá Lợi Tử! Bồ tát Ma ha tát này khi tu học Bát nhã Ba la mật đa lấy nội không vô sở đắc làm phương tiện; cho đến lấy vô tánh tự tánh không vô sở đắc làm phương tiện. Do nhân duyên này chóng năng thành xong Nhất thiết trí trí.

 



Hội Thứ Hai

Phẩm Huyễn Dụ

Thứ 10



Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Giả sử có kẻ hỏi rằng: Nếu có huyễn sĩ năng học Bát nhã Ba la mật đa, cho đến năng học bố thí Ba la mật đa. Kia năng thành xong Nhất thiết trí trí chăng? Nếu có huyễn sĩ năng học bốn niệm trụ cho đến năng học mười tám pháp Phật bất cộng. Kia năng thành xong Nhất thiết trí trí chăng? Tôi bị hỏi đây sẽ đáp cách nào?

Phật bảo: Thiện Hiện! Ta lại hỏi ngươi, tùy ý ngươi đáp. Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Sắc cùng huyễn có khác chăng? Thọ tưởng hành thức cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Nhãn xứ cùng huyễn có khác chăng? Cho đến ý xứ cùng huyễn có khác chăng? Sắc xứ cùng huyễn có khác chăng? Cho đến pháp xứ cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Nhãn giới cùng huyễn có khác chăng? Cho đến ý giới cùng huyễn có khác chăng? Sắc giới cùng huyễn có khác chăng? Cho đến pháp giới cùng huyễn có khác chăng? Nhãn thức giới cùng huyễn có khác chăng? Cho đến ý thức giới cùng huyễn có khác chăng? Nhãn xúc cùng huyễn có khác chăng? Cho đến ý xúc cùng huyễn có khác chăng? Nhãn xúc làm duyên sanh ra các thọ cùng huyễn có khác chăng? Cho đến ý xúc làm duyên sanh ra các thọ cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Bốn niệm trụ cùng huyễn có khác chăng? Cho đến tám thánh đạo chi cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Không giải thoát môn cùng huyễn có khác chăng? Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Bố thí Ba la mật đa cùng huyễn có khác chăng? Cho đến mười tám pháp Phật bất cộng cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề cùng huyễn có khác chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng khác. Vì cớ sao?

Bạch Thế Tôn! Sắc chẳng khác huyễn, huyễn chẳng khác sắc. Sắc tức là huyễn, huyễn tức là sắc. Như vậy cho đến chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề chẳng khác huyễn, huyễn chẳng khác chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề tức là huyễn, huyễn tức là chư Phật Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.

Phật nói: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Huyễn có tạp nhiễm có thanh tịnh chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Huyễn có sanh có diệt chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Nếu pháp không tạp nhiễm, không thanh tịnh, không sanh không diệt, pháp ấy năng học Bát nhã Ba la mật đa thành xong Nhất thiết trí trí được chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Với trong năm uẩn khởi tưởng đẳng tưởng, thi thiết lời nói giả danh Bồ tát Ma ha tát chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Như vậy.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Với trong năm uẩn khởi tưởng đẳng tưởng, thi thiết lời nói, giả kiến lập ấy, có sanh có diệt, có tạp nhiễm có thanh tịnh chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có.

Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Nếu pháp không tưởng không đẳng tưởng, không thi thiết, không lời nói, không giả danh, không thân không thân nghiệp, không ngữ không ngữ nghiệp, không ý không ý nghiệp, không tạp nhiễm không thanh tịnh, không sanh không diệt pháp ấy năng học Bát nhã Ba la mật đa, thành xong Nhất thiết trí trí được chăng? Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được.

Phật nói: Thiện Hiện! Nếu Bồ tát Ma ha tát đem vô sở đắc mà làm phương tiện tu học Bát nhã Ba la mật đa thẳm sâu như thế, chóng năng thành xong Nhất thiết trí trí.

Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ tát Ma ha tát muốn chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề phải như huyễn sĩ thường học Bát nhã Ba la mật đa. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn! Phải biết huyễn sĩ tức là năm uẩn.

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Năm uẩn như huyễn năng học Bát nhã Ba la mật đa, sẽ được thành xong Nhất thiết trí trí chăng?

Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn! Năm uẩn như huyễn, lấy vô tánh làm tự tánh. Vì vô tánh tự tánh bất khả đắc vậy.

Phật bảo: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Năm uẩn như mộng năng học Bát nhã Ba la mật đa, sẽ được thành xong Nhất thiết trí trí chăng?

Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn! Năm uẩn như mộng, lấy vô tánh làm tự tánh. Vì vô tánh tự tánh bất khả đắc vậy.

Phật nói: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Năm uẩn như vang, như bóng sáng, như tượng, như ánh nắng, như không hoa, như biến hóa, như thành tầm hương năng học Bát nhã Ba la mật đa, sẽ được thành xong Nhất thiết trí trí chăng?

Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng được. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn! Năm uẩn như vang cho đến như thành tầm hương lấy vô tánh làm tự tánh. Vì vô tánh tự tánh bất khả đắc vậy.

Phật nói: Thiện Hiện! Nơi ý hiểu sao? Năm uẩn như huyễn thảy đều có tánh khác chăng?

Thiện Hiện đáp rằng: Bạch Thế Tôn! Chẳng có. Vì cớ sao? Bạch Thế Tôn! Sắc thọ tưởng hành thức như huyễn thảy tức là sắc thọ tưởng hành thức như mộng thảy. Năm uẩn như huyễn thảy tức là sáu căn như huyễn thảy. Sáu căn như huyễn thảy tức là năm uẩn như huyễn thảy. Như vậy, tất cả đều do nội không nên bất khả đắc, cho đến vô tánh tự tánh không nên bất khả đắc.

Bấy giờ, cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Các Bồ tát Ma ha tát mới tới Đại thừa, nghe thuyết Bát nhã Ba la mật đa thẳm sâu như thế, tâm kia hầu không kinh e sợ chăng?

Phật bảo: Thiện Hiện! Các Bồ tát Ma ha tát mới tới Đại thừa, khi tu hành Bát nhã Ba la mật đa, nếu không phương tiện khéo léo và chẳng được bạn lành nhiếp thọ ấy là nghe thuyết Bát nhã Ba la mật đa thẳm sâu như thế, tâm kia có kinh có e có sợ.

Tôn giả Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: Bồ tát Ma ha tát bậc nào khi tu hành Bát nhã Ba la mật đa có phương tiện khéo léo, nên nghe thuyết Bát nhã Ba la mật đa thẳm sâu như thế, tâm kia chẳng kinh chẳng e chẳng sợ?

Phật bảo: Thiện Hiện! Nếu Bồ tát Ma ha tát khi tu hành Bát nhã Ba la mật đa, đem tâm tương ưng Nhất thiết trí trí quán tưởng sắc vô thường cũng bất khả đắc, quán tướng thọ tưởng hành thức vô thường cũng bất khả đắc. Quán tướng sắc khổ cũng bất khả đắc, quán tướng thọ tưởng hành thức khổ cũng bất khả đắc. Quán tướng sắc vô ngã cũng bất khả đắc, quán tướng thọ tưởng hành thức vô ngã cũng bất