Xem Mục Lục

 Phật Học Phổ Thông - H.T Thích Thiện Hoa

 BÀI THỨ BA

 

I.- Anan cầu Phật dạy phương pháp tu hành, lần thứ hai  
II.- Phật gạn hỏi lại tâm lần thứ hai.  
III.- Anan chấp cái "Suy nghĩ phân biệt " làm tâm.  
IV.- anan cầu Phật chỉ dạy phương pháp tu hành, lần thứ ba.  
V.- Phật chỉ tâm lần thứ nhứt.  
VI.- Phật chỉ cái thấy làm tâm, không phải con mắt .  
VII.- Phật chỉ tâm lần thứ hai  
VII.- Anan cầu Phật chỉ dạy ở nơi thân này cái nào "chơn" và cái nào "vọng"  
I.- Vua Ba Tư nặc đứng dậy hỏi Phật .  
X.- Phật chỉ tâm lần thứ ba  
XI.- Phật chỉ "cái thấy" không sanh diệt 

I.- ANAN CẦU PHẬT DẠY PHƯƠNG PHÁP TU HÀNH LẦN THỨ HAI.

Ông anan đã bảy lần chỉ tâm đều không trúng, vì ông chấp vọng tưởng là tâm, nên bị Phật bác cả, lần thứ hai ông đứng dậy chắp tay kính lạy, cầu Phật chỉ dạy phương pháp tu hành để thoát ly sanh tử luân hồi. 

Anan thưa rằng: -Bạch Thế Tôn ! Con là em Phật, tuy đã xuất gia, mà vẫn còn ỷ lại lòng thương yêu của Phật chỉ lo học rộng nghe nhiều, không chuyên tu niệm, nên không chứng được đạo quả, chẳng hàng phục nổi tà chú của ngoại dạo Ta-Tỳ-Ca-La; trái lại, còn bị Ma Đăng già bắt vào phòng dâm...phải nhờ Phật cứu độ. Vậy cúi xin Phật từ bi chỉ dạy cho con phương pháp tu hành, để phá trừ ác chiến và chứng thành đạo quả. 

Thưa thỉnh xong, Anan và đại chúng kính cẩn và trông chờ lời Phật chỉ dạy. 

II.- PHẬT GẠN HỎI TÂN LẦN THỨ HAI.

Lúc bấy giờ Phật gạn hỏi lại cái "tâm" lần thứ hai, và bảo ông Anan phải phân biệt rành rõ cái nào là chơn tâm, và cái nào là vọng tâm.  

Phật dạy: Ông nay muốn đặng đạo vô thượng Bồ đề, thì điều cận nhứt là phải hiểu rõ hai món căn bản:  

Một căn bản của sanh tử luân hồi là vọng tâm. 

Một căn bản của Bồ đề, Niết bàn, là chơn tâm. 

Nếu ông nhận lầm căn bản của sanh tử (vọng tâm) làm nhơn tu hành, thì không bao giờ giải thoát được. Cũng như người nhận giặc làm con, thì chỉ thêm bị phá hoại gia sản của mình mà thôi. Và cũng như người nấu cát làm cơm, dầu trải bao nhiêu năm cũng chẳng thành coam được. 

Vậy nay ông muốn biết đường lối tu hành để ra khỏi sanh tử luân hồi, thì ông hãy nghe tôi hỏi đây: 

Phật liền đưa bàn tay, coi lại năm ngónvà hỏi ông Anan rằng: Ông có thấy không? 

A-nan đáp: Bạch Thế Tôn, thấy. 

Phật hỏi: -Ông thấy cái gì? 

Anan đáp: Con thấy Phật đưa bàn tay co năm ngón lại. 

Phật hỏi: Ông lấy cái gì để thấy và lấy cái gì làm tâm? 

III.- ANAN CHẤP CÁI "SUY NGHĨ PHÂN BIỆT" LÀM TÂM

Anan thưa: con lấy "mắt" để thấy và cái "biết suy nghĩ phân biệt" làm tâm . 

Phật quở: Dốt lắm, Anan ! cái đó không phải là tâm của ông. 

LƯỢC GIẢI 

Chúng ta nên lưa ý: Thông thường ai cũng đều có cái"suy nghĩ phân biệt" là tâm của mình, mà Phật lại nói "không phải tâm". Vậy chúng ta cần phải chính chắn suy xét chổ đó. 

* * * 

Anan hoảng hốt, đứng dậy thưa Phật: Bạch Thế Tôn, cái "suy nghĩ, phân biệt" này, nếu không phải là tâm của con thì gọi nó là cái gì? 

Phật dạy: nó là "vọng tưởng" (vọng tâm) . bởi các ông từ hồi nào đến giờ, lâmg nhận "vọng tưởng" làm "chơn tâm", cho nên nhiều kiếp trầm luân. Như người nhận giặc làm con, nên bị giặc phá hại. 

Anan thưa: Bạch Thế Tôn, con vì thương Phật nên mới xuất gia, thì cn mới dùng cái tâm này mà thương Phật. Con phụng thờ các đức Phật trong mười phương và làm tất cả các điều công đức, cũng dùng cái tâm này. Dầu cho con có làm các điều tội lỗi, hủy báng Phật pháp, đọa vào đại ngục đi nữa, thì con cũng dùng cái tâm này. Ngày hôm nay Phật nói "nó" không phải tâm của con, như thế thành như con không có tâm; nếu không có tâm, thì con đồng như cây, đá rồi ! Cúi xin đức Thế tôn từ bi chỉ giáo. 

Phật dạy rằng: này Anan nếu ông chấp cái "suy nghĩ, phân biệt" là tâm của ông, thì khi rời cảnh vật hiện tiền, cái tâm "hiểu biết, phân biệt" ấy, cũng vẫn còn, thế mới phải là tâm của ông. Nếu rời cảnh vật hiện tiền, mà tâm hiểu biết phân biệt ấy mất đi, thì không phải là chơn tâm của ông rồi. 

Dầu cho ông diệt hết năm tri giác bên ngoài là thấy, nghe, hay, biết (năm giác quan), chỉ còn lưu lại cái "thầm thầm phân biệt" bên trong (thức thứ sáu) thì đó cũng là cái vọng tưởng phân biệt (ý thức thứ sáu) bóng dáng pháp trần không phải là chơn tâm của ông. 

Này A-nan, tôi không bắt buộc ông phải chấp cái "suy nghĩ phân biệt" đó là không phải tâm của ông; tôi chỉ bảo ông nên chính chắn suy xét: nếu rời cảnh vật hiện tiền, mà cái "suy nghĩ phân biệt" này vẫn còn, thì mới phải thật là chơn tâm của ông. 

Còn nếu rời khỏi cảnh vật hiện tiền, mà phải "suy nghĩ phân biệt" này cũng mất luôn đi, thì rõ ràng nó là cái "vọng tưởng phân biệt " (vọng tâm) bóng dán